soco

"Để gió cuốn đi" của tác giả John Schafer viết về sự đồng điệu giữa nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và Bob Dylan - huyền thoại âm nhạc Mỹ.

Sách do áosưMỹviếtsáchvềnhạcsĩTrịnhCôngSơnvàsocoJohn Schafer - Giáo sư danh dự ngành Văn học Anh tại Đại học Humboldt, California (Mỹ) - thực hiện. Tác phẩm do Trung Tâm nghiên cứu Việt Nam, Đại học Fulbright dịch và phát hành dịp 25 năm ngày mất của Trịnh Công Sơn (1/4/2001-1/4/2026).

Theo đại diện đơn vị thực hiện, ấn phẩm là chuyên luận so sánh dày dặn, bao quát về hai ca - nhạc sĩ tài hoa cách nhau nửa vòng Trái Đất. Nhiều năm sống và nghiên cứu về Việt Nam, John Schafer có nguồn tư liệu phong phú, nền tảng học thuật vững chắc. Trong công trình nghiên cứu, Trịnh Công Sơn và Bob Dylan không chỉ được nhìn nhận như một nhạc sĩ mà còn là hiện tượng văn hóa, phản ánh những dòng chảy tư tưởng lớn của thời đại họ sống.

Về mặt cấu trúc, sách chia thành ba phần chính: Chiến tranh và tình yêu(chín chương), Những truyền thống văn chương và âm nhạc(12 chương), Hai truyền thống tôn giáo khác nhau(chín chương). Tác giả giải mã nghệ sĩ qua bối cảnh lịch sử và xã hội cụ thể, sử dụng phương pháp liên văn bản để soi chiếu âm nhạc qua văn chương và tôn giáo, tái hiện một giai đoạn nhiều biến động của thế kỷ 20 qua chặng đường sáng tác của họ. Theo tiến sĩ Nguyễn Nam (Đại học Fulbright Việt Nam), tác phẩm không chỉ nghiên cứu về âm nhạc phản chiến mà còn là một bức tranh trí tuệ về con người và thời đại.

Từ việc phân tích ca từ, sách mở ra những hệ tư tưởng lớn - với Trịnh Công Sơn là Phật giáo, từ bi và vô ngã; với Bob Dylan là truyền thống Do Thái - Kitô giáo, khải huyền và cứu thế. Lối viết vừa thiên về học thuật vừa giàu tính kể chuyện, dễ tiếp cận, phù hợp với độc giả đại chúng.

  "Nối vòng tay lớn" (Trịnh Công Sơn) do các rock band thể hiện năm 2011

Ngoài ra, John Schafer cho rằng những điểm được cho là tương đồng giữa hai nghệ sĩ cần xem xét một cách thận trọng. Thay vì lặp lại phép so sánh "Trịnh Công Sơn là Bob Dylan của Việt Nam", tác giả tập trung làm rõ những khác biệt mang tính nền tảng. Dưới ngòi bút của ông, Trịnh Công Sơn hiện lên trầm lắng, thấm đẫm tinh thần Phật giáo, viết về chiến tranh bằng lòng từ bi, về tình yêu bằng nỗi buồn.

Ngược lại, Bob Dylan mang diện mạo gai góc và dữ dội, chịu ảnh hưởng sâu sắc từ truyền thống Do Thái - Kitô giáo. Hai cội nguồn Đông - Tây gặp nhau ở những thao thức chung về chiến tranh và hòa bình, về tự do, tình yêu, cô đơn và thân phận con người. Từ đó, sách làm rõ một điều quan trọng: họ không giống nhau, và chính sự khác biệt ấy mới làm nên chiều sâu của phép so sánh.

Chẳng hạn, ở trang 28, sách viết: "Nhưng hai tâm hồn ấy thực sự hòa hợp đến mức nào? Liệu Trịnh Công Sơn có thực sự là Bob Dylan của Việt Nam? Đây là những câu hỏi thú vị. Trịnh Công Sơn là một trong những nhạc sĩ nổi tiếng nhất của Việt Nam (...) Ở phương Tây, Bob Dylan là một biểu tượng văn hóa, một cái tên không thể không nhắc đến khi bàn về các phong trào phản kháng những năm 1960. Nếu Trịnh Công Sơn và Bob Dylan là hai tâm hồn hòa hợp thì đó sẽ là điều để học hỏi và tôn vinh. Nhưng nếu họ không hoàn toàn giống nhau, việc khám phá những điểm khác biệt giữa họ có thể mang lại những góc nhìn sâu sắc hơn về sự khác biệt văn hóa".

  Bob Dylan - Blowin' in the wind

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn sinh năm 1939, mất ngày 1/4/2001. Ông để lại hơn 600 ca khúc, trong đó khoảng 236 bài hát được phổ biến. Nhạc Trịnh thấm đẫm chất triết lý, nhân văn, hồn hậu, nồng nàn, là tình yêu lớn dành cho con người, quê hương Việt Nam và ca ngợi hòa bình. Nhiều tên tuổi gắn liền nhạc của ông như: Khánh Ly, Tuấn Ngọc, Hồng Nhung, Cẩm Vân, Hồng Hạnh, Quang Dũng, trong đó Khánh Ly là giọng hát biểu tượng.

Bob Dylan, 85 tuổi, là ca sĩ, nhạc sĩ người Mỹ có sức ảnh hưởng lớn đến nền âm nhạc đại chúng thế giới. Ông từng nhận nhiều giải thưởng, trong đó có Grammy, Quả Cầu Vàng, Pulitzer. Các nhạc phẩm như Blowing in the wind, The times they are a-Changin trở thành "thánh ca" trong các phong trào đấu tranh vì dân quyền và phản chiến. Nghệ sĩ từng đến Việt Nam biểu diễn năm 2011. Năm 2016, Bob Dylan được trao giải Nobel Văn học vì "tạo ra những biểu đạt thi ca mới bên trong truyền thống âm nhạc vĩ đại của Mỹ".

Mai Nhật